در حدود ۹۸ درصد کلسیم و ۸۵ درصد فسفر موجود در بدن پرندگان بصورت فسفات کلسیم در استخوان ها قرار دارد،که نه تنها استحکام مکانیکی به استخوان ها می بخشد بلکه در نقش ذخیره ای از کلسیم و فسفر عمل می کند. همچنین فسفر یکی از عناصر تشکیل دهنده اسیدهای نوکلئیک، فسفولیپیدها و بعضی از پروتئین و آنزیم هاست و نیز بخشی از تعادل اسید- باز و سایر فرایندهای بیوشیمیایی همانند انتقال انرژی متابولیک، سنتز پروتئین و متابولیسم کربوهیدرات را بر عهده دارد. بیست درصد فسفر جذب شده در جوجه های در حال رشد كه جیره ای با نسبت كلسیم به فسفر ۲ به ۱ مصرف می كنند، از طریق دفع با منشاء داخلی از دست می رود. این مقدار با كم شدن نسبت كلسیم به فسفر، به دلیل جذب بیشتر فسفر، افزایش می یابد.

احتیاجات فسفر در جوجه های در حال رشد، بالاترین مقدار است و با كاهش رشد اسكلتی، به تدریج كم می شود. در طی دوران تخمگذاری نیاز به فسفر با افزایش میزان تولید افزایش می یابد. این افزایش بسیار بیشتر از مقداری است كه بتوان به حساب فسفر موجود در تخم گذاشت. افزایش نیاز به فسفر ناشی از تقاضای زیاد برای كلسیم در ساخت پوسته تخم می باشد كه باعث استفاده از استخوان ها نیز می شود.

كمبودهای متوسط فسفر و یا نسبت كلسیم به فسفر بسیار بالا در جوجه های جوان در حال رشد، باعث ریكتنز، ضعف و سرانجام مرگ می شود. در پرندگان ماده تخم گذار، كمبود فسفر، مصرف خوراک را كاهش داده به طوری كه در بعضی از گونه ها ممكن است به تولید تخم آسیب برسد. همچنین ممکن است باروری و تعداد تخم را نیز كاهش دهد. سطوح بسیار بالای فسفر می تواند باعث كمبود كلسیم شود. در پرندگان تخمگذار، فسفر اضافی، مستقل از وضعیت كلسیم، می تواند باعث نازكی پوسته تخم گردد.

تمامی خوراک ها با منشاء حیوانی، منابع عالی از فسفر با قابلیت دسترس بالایی هستند. اندام های رویشی گیاه منابع خوبی از فسفر هستند. ولی بذور ممكن است حاوی مقادیر كمی فسفر بوده و یا كمبود داشته باشند.
ذخایر قابل توجهی از سدیم و پتاسیم و كلر در استخوان ها یافت می شود. این ذخایر در محرومیت های طولانی مدت غذایی، زمانی كه استخوان ها بسیج می گردند، قابل دسترس می باشند. ولی موقع مصرف جیره ای كه از نظر یک الكترولیت كمبود دارد اینگونه نیست. مصرف جیره با كمبود كلی، در دراز مدت باعث غلیظ شدن خون، از دست رفتن آب بدن و كاهش رشد و تولید تخم می گردد.

گاهی اوقات نیز این كمبود در بعضی پرندگان، مواقعی كه در محیط های پر سر و صدا و یا تحت فشار قرار گیرند، ایجاد گرفتگی عضلات كرده و پاهایشان به سمت عقب كشیده می شود. علائم اولیه كمبود پتاسیم در جیره، كاهش اشتها، ضعف عضلانی، تنفس دردناک و ضعف قلبی می باشند. كمبود سدیم باعث كاهش حجم مایعات بین بافت ها، فشار خون پایین، كاهش استحكام استخوان، رشد ضعیف و كاهش توانایی تولید مثلی می شود.

پرندگان نسبت به سدیم و كلر اشتهای خاصی دارند و در مواقع كمبود فعالانه به دنبال منابع نمک می گردند. پرندگان گیاه خوار نسبت به پرندگان جانور خوار، بیشتر در معرض كمبود سدیم هستند. زیرا اندام های رویش گیاهان جوان معمولا سدیم اندكی دارد ولی حاوی پتاسیم زیادی می باشند. خوراک هایی با منابع حیوانی هر سه الكترولیت سدیم و پتاسیم و كلر را دارا می باشند. اسهال و دیگر اختلالات گوارشی دفع الكترولیت را افزایش و جذب آنها را كاهش می دهند. از این رو به مقدار زیادی نیاز به آنها را افزایش می دهند.

درمان با الكترولیت های جایگزین، یكی از روش های معمولی در مراقبت های دامپزشكی از پرندگانی است كه از عفونت های روده ای رنج می برند.
اكثر گیاهان رستنی، بذور و میوه ها حاوی مقادیر نسبتا كمی سدیم هستند. ولی معمولا از نظر پتاسیم، كافی یا غنی می باشند. خوراک هایی با منبع حیوانی معمولا منابع خوبی از الكترولیت ها هستند. تكمیل جیره با كلروسدیم معمولا با تامین نمک انجام می گیرد. كلرید پتاسیم را می توان به عنوان مكمل پتاسیم به كار برد. ولی به ندرت به آن نیاز است. پرندگان وحشی برای تكمیل جیره ای با كمبود سدیم، اغلب از خاكستر، آب شور و خاكهای معدنی مصرف می كنند.

تهیه و تدوین : گروه علمی آویژه دارو