آغاز فرآیند شیردهی برای تولید مناسب شیر و تولید مثل ضروری است. متاسفانه گاوهای شیری در دوران انتقال بیشتر در معرض بروز بیماری های متابولیک و عفونی هستند. برای کاهش میزان بروز بیماری ها و افزایش بهره وری، استراتژی های تغذیه ای متعددی وجود دارند.

در محیط پرورش گاوهای شیری، همیشه باکتری های بیماریزای متعددی وجود دارند. سیستم ایمنی در یک گاو سالم، به خوبی عمل کرده و با این باکتری ها مقابله می کند. مکانیسم دفاعی اصلی، سیستم ایمنی طبیعی یا innate بدن دام است.

سیستم ایمنی طبیعی اگر چه در برابر هر عامل بیماریزا به صورت اختصاصی عمل نمی کند، ولی در هنگام تهاجم میکروارگانیسم ها به سرعت واکنش نشان می‌دهد. نوتروفیل ها در اولین پاسخ ایمنی نقش مهمی ایفا می کنند و تعداد آنها می تواند از مقادیر اندک تا بیش از ۹۰ درصد تمام سلول های خون در بافت های آلوده باشد. اگر سیستم ایمنی طبیعی کارآمد باشد، میکروب ها در فاصله زمانی چند دقیقه تا چند ساعت پس از حمله به بدن از بین می روند و هیچ تغییر قابل توجهی در عملکرد طبیعی بافت ها ایجاد نخواهد شد. ولی اگر پاسخ ایمنی بدن کافی نباشد، التهاب مزمن ایجاد می شود. تقریباً در تمامی گاوها بلافاصله پس از زایمان، درجاتی از التهاب سیستمیک مشاهده می شود. در دوران انتقال، بدلیل تغییرات هورمونی اواخر بارداری، سرکوب ایمنی رخ می دهد (تصویر ۱). علاوه بر آن، افزایش سطوح پلاسمایی NEFA و BHBA می تواند موجب اختلال در عملکرد نوتروفیل ها در خون محیطی شود. در این شرایط، احتمال بروز اختلالاتی مانند جفت ماندگی (Retained Placenta) التهاب رحم (Metritis) و التهاب پستان (Mastitis) افزایش می یابد. بنابراین در دوران انتقال هم احتمال بروز بیماری افزایش می یابد و هم شدت بیماری بیشتر خواهد بود. بیماری های این دوره بدلیل آن که بر سطح تولید شیر تاثیر چشمگیری دارند، می توانند مشکل زا باشند. علاوه بر آن، بیماری های متابولیک و عفونی در اوایل دوره شیردهی معمولاً با هم رخ می دهند و نه جدای از هم. برای مثال احتمال بروز ماستیت در گاو مبتلا به کتوز بیشتر از گاو سالم است. همچنین ماستیت موجب اختلال در عملکرد تولیدمثلی می شود. گاوها در دوران انتقال نیز دچار نقص عملکرد سیستم ایمنی هستند.

بهبود عملکرد نوتروفیل‌ها

شواهد روز افزون نشان می دهند که علاوه بر بالانس منفی انرژی، اختلال در سیستم ایمنی گاوها، عامل مهمی در ایجاد بیماری های دوران انتقال است. وجود التهاب مداوم در گاو در دوران انتقال می تواند موجب مصرف انرژی فراوان (تا ۲ کیلوگرم گلوکز در روز) شود. این میزان نیاز به انرژی، بالانس منفی انرژی را تشدید کرده و موجب ایجاد یک چرخه معیوب می شود. یک استراتژی مناسب برای محافظت از دام در این شرایط، علاوه بر به حداکثر رساندن میزان مصرف انرژی گلوکوژنیک، پیشگیری از سرکوب ایمنی است. چون نوتروفیل‌ها نقش کلیدی در ایمنی دارند، ثابت شده است که بهبود عملکرد آنها در دوران انتقال، به تقویت سیستم ایمنی طبیعی بسیار کمک خواهد کرد. برای مثال مشخص شده است که  افزودن اسیدهای چرب با زنجیره متوسط (MCFA) به خوراک دوره خشک، عملکرد نوتروفیل‌ها در زمان زایمان را بهبود می بخشد. در بسیاری از مطالعات، افزودن MCFA به خوراک در دوره شیردهی موجب افزایش تعداد سلول‌های سوماتیک شده است. می توان نتیجه گرفت که عملکرد مناسب نوتروفیل‌ها سلامت دام را افزایش می دهد ولی آیا بالانس انرژی را هم بهبود می بخشد؟

در یک مطالعه بر روی ۳۰ گاو F1 Gir × Holstein در دوران ابتدایی شیردهی، اثر MCFA بر سطح بتا-هیدروکسی بوتیرات خون (BHBA) ارزیابی شد. خوراک آن ها بر اساس مدل NRC 2001 فرموله شد و شامل ۵۰% علوفه بود. یک گروه از گاوها به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شدند و به خوراک گروه شاهد، ۴۰ گرم MCFA 25% افزوده شد. طراحی مطالعه کاملا تصادفی بوده و گاوهای گروه شاهد از ۲۱ روز قبل از زایمان تا ۲۱ روز بعد از آن MCFA دریافت کردند.آنالیز نمونه خون گاوها در همان روز زایمان نشان داد که  ۷۳٫۴ درصد گاوها در گروه کنترل دچار کتوز تحت بالینی هستند در حالی که در گروه شاهد، این میزان تنها ۶٫۶ درصد بود (P<0.05). در بررسی نمونه های شیر روزهای ۴۲ و ۷۰ پس از زایمان، میزان بروز کتوز تحت بالینی در گروه کنترل به ۴۰ درصد کاهش یافته بود و در گروه شاهد با کمی افزایش به ۱۳٫۴ درصد رسیده بود؛ ولی تفاوت همچنان از نظر آماری معنادار بود (P<0.05). در همین مطالعه بازده شیر و کیفیت آن نیز در هر گاو به صورت هفتگی مورد بررسی قرار گرفت. بازده شیر در فاصله زمانی ۳۵ تا ۷۰ روز پس از زایمان در گاوهای گروه شاهد که MCFA دریافت می کردند، بیشتر از گروه کنترل بود (به ترتیب ۲۶٫۹۷ کیلوگرم در روز و ۲۵٫۵۰ کیلوگرم در روز، P<0.05). میزان چربی و پروتئین شیر در دو گروه تفاوت قابل توجهی نداشت. تعداد سلول های سوماتیک در گاوهای گروه شاهد (۶۴٫۲۶۰ سلول در میلی لیتر) کمتر از تعداد آن در گاوهای گروه کنترل بود (۹۸٫۸۰۰ سلول در میلی لیتر). این یافته نشان می دهد که MCFA می تواند سلامت پستان را بهبود بخشد.

نتیجه‌گیری

دوره انتقال و بالانس منفی انرژی مرتبط با آن، موجب سرکوب سیستم ایمنی می شود که با اختلال عملکرد نوتروفیل ها همراه است. در نتیجه، میزان بروز بیماری هایی که تاثیرات اقتصادی چشمگیر دارند، افزایش می یابد. یک استراتژی مناسب برای بهینه سازی عملکرد تولیدی و تولید مثلی گاوهای شیری با بازدهی بالا، افزودن مقادیر زیادی از مواد مغذی گلوکوژنیک به خوراک گاو شیری و پیشگیری از بروز سرکوب ایمنی است. استفاده از اسیدهای چرب با زنجیره متوسط در دوره انتقال، نمونه ای از این استراتژی هاست. افزودن MCFA به خوراک دام می تواند اثرات بالانس منفی انرژی را کاهش داده و میزان تولید شیر، کیفیت شیر و سلامت عمومی دام را در دوران ابتدایی شیردهی بهبود بخشد.

دانلود کتاب الکترونیکی (pdf) این مقاله
تهیه و تدوین : گروه علمی آویژه دارو

منبع : Dairy Global; 03 Nov 2016