نام دیگر این بیماری، پنومونی جوجه ها (brooder pneumonia) است چرا که منجر به بروز پنومونی در جوجه های جوانی می شود که در برودرهای بعد از جوجه کشی پرورش می یابند. البته این بیماری در هر جایی که طیور پرورش داده می‌شوند، رخ می‌دهد.

  • نژاد : تمام نژادها.
  • سن : بیشتر در طیور جوان دیده می شود.
  • علت : آسپرژیلوس فومیگاتوس، آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس نیگر.
  • اثرات: عمدتاً سیستم تنفسی را تحت تاثیر قرار می دهد ولی قارچ ها می توانند به سایر اعضای بدن نیز انتشار یابند. علایم شامل دیسترس تنفسی (تنگی نفس و نفس نفس زدن)، نقص عملکرد سیستم عصبی مرکزی (لرزش، عدم تعادل و تورتیکولی)، خواب آلودگی و لاغری بیش از حد می شود.

اطلاعات تکمیلی

آسپرژیلوس فومیگاتوس، آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس نیگر دارای ریسه‌ها یا کنیدیوفورهایی نرم و به رنگ شفاف تا سبز روشن هستند. کنیدیوفورها در انتها بزرگ تر شده و وزیکول های مخروطی شکلی تشکیل می دهند. این قارچ را می توان در محیط های کشت آزمایشگاهی رشد داد.

روش انتقال

قارچ در محیط هایی مانند خوراک، بستر، و در موارد شدیدتر، در بافت های بدن طیور مبتلا رشد کرده و تولید هاگ یا اسپور می کند. در حالت عادی، تعدادی اسپور آسپرژیلوس در محیط وجود دارد که در صورت تنفس آن ها توسط طیور بالغ سالم و پستانداران، اختلالی ایجاد نمی شود. ولی در صورت وجود هر یک از موارد زیر، تعادل به نفع عفونت قارچی بهم خواهد خورد:

  1. در محیطی که مقادیر زیادی اسپور در آن وجود داشته باشد، سیستم های دفاعی بدن تحت تاثیر قرار گرفته و موجب ابتلا به عفونت می شود. برای مثال، در جوجه های یک روزه‌ای که در برودر بعد از جوجه کشی، در معرض مقادیر زیادی اسپور محیطی هستند.
  2. طیور مبتلا به بیماری های دیگر، در معرض خطر بیشتری هستند.
  3. عوامل محیطی مانند سرمای بیش از حد، سطوح بالای آمونیاک و یا گرد و غبار، می توانند با ایجاد استرس در جوجه ها، سیستم ایمنی آنها را تضعیف کنند و به این ترتیب، توانایی آن ها در مبارزه با عفونت قارچی را کاهش دهند.
  4. درمان با آنتی بیوتیک ها خطر ابتلا به آسپرژیلوز را افزایش می دهد، زیرا آنتی بیوتیک ها تمامی باکتری های روی سطح مجاری تنفسی طیور را از بین می برند و فضای بیشتری برای اتصال قارچ ها به این مجاری و عفونت ایجاد می کنند.

قارچ ها در شرایط محیطی گرما و رطوبت رشد و تکثیر پیدا کرده و اسپور تولید می کنند. بنابراین خوراک و بستر گرم و مرطوب، محیطی ایده آل برای رشد آسپرژیلوس فراهم می آورند. در برودرها، ممکن است سطح اسپورها به شدت افزایش یافته و منجر به بروز بیماری در طیور جوان شود. تخم مرغ هایی که داخل انکوباتور هستند نیز مکان مناسبی برای رشد قارچ هستند. این تخم مرغ ها ممکن است شکسته شده و مقادیر زیادی اسپور آزاد کنند که موجب آلودگی سایر جوجه های انکوباتور گردد.

علایم بالینی

زمانی که اسپورها وارد مجاری تنفسی می شوند، قارچ رشد پیدا کرده و موجب بروز علایم تنفسی مانند تنگی نفس می‌شود. جوجه های مبتلا، معمولاً منقارهای خود را باز نگهداشته و نفس نفس می زنند. قارچ می تواند در بدن منتشر شده و به سیستم عصبی مرکزی و چشم ها انتقال یابد. در این صورت نقص عملکرد سیستم عصبی مرکزی (لرزش، عدم تعادل و تورتیکولی)، التهاب ملتحمه، کدر شدن چشم ها و نابینایی چشم ها ایجاد می شوند.

ضایعات کالبدگشایی پس از مرگ

در کالبدگشایی، ندول های پنیری شکل به رنگ زرد-سبز یا سفید و یا توده های کرک مانند در دهان، ریه‌ها، نای، کیسه‌های هوایی، احشاء، مغز و یا چشم ها مشاهده می شوند.

تشخیص

می توان با کشت قارچ و مشاهده میکروسکوپیک (رنگ آمیزی با هیدروکسید پتاسیم ۲۰ درصد) و یا رنگ آمیزی بافتهای آلوده به قارچ و مشاهده کنیدیوفورها، به تشخیص رسید.

پیشگیری و درمان

در صورت ابتلا، احتمال بهبودی تقریباً وجود نخواهد داشت چرا که درمان مناسبی وجود ندارد (می توان از عوامل ضد قارچ مانند ایتراکنازول استفاده کرد ولی حتماً باید توسط دامپزشک تجویز شوند). بهتر است طیور مبتلا معدوم شوند. همچنین باید منبع اصلی انتشار اسپورها را شناسایی کرد. لازم به ذکر است که آسپرژیلوس می تواند انسان را نیز (بخصوص در صورت وجود نقص ایمنی) مبتلا کند.

نکته کلیدی در این اختلال، پیشگیری است. باید محیط و خوراک را تمیز، خشک و عاری از گرد و غبار نگهداری نمود. بهتر است تجهیزات آبخوری کنترل شوند تا میزان آبریزش روی بستر کاهش یابد. کشت از محیط در فواصل زمانی منظم (یک ماهه) می تواند به اطمینان از عدم آلودگی قارچی کمک کند.

دانلود کتاب الکترونیکی (pdf) این مقاله
تهیه و تدوین : گروه علمی آویژه دارو