article2thumbnailویتامین ها گروهی از ترکیبات آلی هستند که اگر چه طیور به مقادیر اندکی از آن ها نیاز دارند ، ولی در عملکرد طبیعی ، رشد و تولید مثل نقش مهمی ایفا می کنند. کمبود یک و یا چند ویتامین می تواند موجب بروز برخی بیماری ها و سندرم ها شود.
ویتامین ها به دو دسته کلی تقسیم می شوند : ویتامین های محلول در چربی که عباتند از A ، D ، E و K ، و ویتامین های محلول در آب شامل ویتامین های گروه B و ویتامین C. طیور قادر به سنتز ویتامین C می باشند، بنابراین نیازی به افزودن آن به خوراک نیست. استفاده از مکمل ویتامین C زمانی توصیه می شود که طیور در شرایط استرس قرار داشته باشند.

article2-1ویتامین A
این ویتامین برای رشد و تولید مثل طبیعی و حفظ شرایط مناسب سلول های اپی تلیال (سلول های سطح پوست و پوشش مجاری گوارشی ، تنفسی و تولید مثلی) لازم است. کمبود آن باعث بروز علائمی چون التهاب ملتحمه، ترشحات چرکی از چشم و بینی ، و به هم چسبیدن پلک ها با ترشحات غلیظ التهابی می شود. در موارد کمبود شدیدتر ویتامین A ، نکروز و کراتینه شدن مخاط مجاری گوارشی و تنفسی رخ می دهد. روغن ماهی و سبزیجات ، منابع غنی ویتامین A هستند.

article2-3

ویتامین D3
طیور برای جذب و استفاده مناسب از کلسیم و فسفر به ویتامین D3 نیاز دارند. می دانیم که کلسیم و فسفر برای رشد طبیعی ، استخوان سازی و تشکیل پوسته تخم مرغ ضروری می باشند. ویتامین D3 با تابش نور خورشید روی سطح پوست طیور ساخته می شود. کمبود این ویتامین موجب نرمی استخوان یا rickets می شود. در این حالت ، طیور تخم هایی با پوسته نازک و قابلیت جوجه درآوری پایین تولید می کنند. همچنین ، ضعف پاها و وضعیت نشستن مشابه با پنگوئن ها مشاهده می شود. منقار ، چنگال ها و دنده ها حالت نرم و منعطف به خود می گیرند. یکی از علایم ویژه کمبود ویتامین D3 ، خم شدگی جناغ و ستون مهره هاست. روغن ماهی ، منبعی غنی از ویتامین D3 است.

article2-1article2-2

ویتامین E
این ویتامین یک آنتی اکسیدان قوی است که برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی ضروری می باشد. کمبود آن در طیور جوان تر موجب بروز انسفالومالاسی (بیماری جوجه دیوانه) و دیاتز اگزودایی (تغییر رنگ آبی-سبز پوست) و در طیور بالغ اغلب منجر به تحلیل بافت عضلانی (دیستروفی) می شود.

ویتامین K
ویتامین فوق برای ساخت پروترومبین لازم است ؛ بنابراین نقش مهمی در فرآیند لخته شدن خون ایفا می کند. همچنین ، ویتامین K در برابر ابتلا به کوکسیدیوز ، اثرات محافظتی دارد.کمبود این ویتامین ممکن است موجب افزایش تعداد لکه های خونی در تخم مرغ ها ، بروز خونریزی در ساق و سینه و ایجاد نقص در لخته شدن خون گردد.
روغن جوانه گندم ، روغن ماهی ، یونجه ، سبزیجات ، حبوبات جوانه زده ، روغن دانه سویا و غلات ، منابع بسیار مناسبی برای تامین ویتامین های A، D3، E و K می باشند.

article2-4

ویتامین های گروه B
ویتامین های گروه B شامل تیامین ، ریبوفلاوین ، نیاسین ، پنتوتنیک اسید ، پیریدوکسین ، بیوتین ، فولیک اسید و سیانوکوبالامین می باشند. این ویتامین ها در بسیاری از عملکردهای متابولیک از جمله متابولیسم انرژی کاربرد دارند. معمولاً به منظور جبران سطوح پایین ویتامین هایی که به طور طبیعی در خوراک یافت می شوند و اطمینان از این که تمامی نیازهای ویتامینه به حد کافی تامین شده اند، از پرمیکس ویتامینه استفاده     می شود که حاوی تمامی ویتامین های فوق می باشد. در زیر به چند مورد از این ویتامین ها اشاره می کنیم.

ویتامین B1 یا تیامین
این ویتامین برای متابولیسم مناسب کربوهیدرات ها ضروری است. طیوری که دچار کمبود این ویتامین باشند ، علایمی مانند بی اشتهایی ، کاهش وزن ، پایین افتادن بال ها و فلج عضلات بروز می دهند. در این شرایط، طیور روی پاهای خم شده می نشینند و سر خود را به عقب خم می کنند که به این حالت اصطلاحاً بیماری ستاره نگری (Star-Gazing Position) گفته می شود. سبوس برنج ، سبوس گندم و دانه های غلات ، سرشار از ویتامین B1 هستند.

article2-5

ویتامین B2 یا ریبوفلاوین
ریبوفلاوین در ساختار آنزیم ها و بنابراین در متابولیسم ، نقشی حیاتی دارد. کمبود آن در طیور یک تا دو هفته ای، باعث بروز اسهال و فلجی و پیچیدگی پنجه (Curled Toe Paralysis) می شود. در این حالت پرنده بر روی مفصل پشت پا (مفصل بین استخوان ران و ساق و یا مفصل خرگوشی) و با کمک گرفتن از بال های خود ، حرکت می کند. کمبود ریبوفلاوین در طیور بالغ موجب کاهش تولید تخم مرغ ، افزایش مرگ و میر جنین ، افزایش تعداد جوجه های مرده در تخم و ریزش پرها می شود. میزان مرگ و میر جنین بین روزهای ۱۸ تا ۲۰ انکوباسیون ، به اوج خود  می رسد. مخمرها ، منابع غنی از ریبوفلاوین هستند.

article2-6

ویتامین B6 یا پیریدوکسین
برای متابولیسم مناسب آمینواسیدها، وجود این ویتامین ضروری است. در طیور دچار کمبود ویتامین B6، تشنج های اسپاسمی و پرش های ناگهانی عضلانی دیده می شود. در این شرایط باید از منابع این ویتامین شامل دانه های غلات ، مخمر ، یونجه و یا مکمل های حاوی این ویتامین  استفاده کرد.

ویتامین B12 یا سیانوکوبالامین
این ویتامین در سنتز نوکئیک اسیدها ، متابولیسم کربوهیدرات و چربی و سنتز متیل دخالت دارد. ویتامین B12 را می توان در تمام مواد غذایی با منشاء حیوانی پیدا کرد. کمبود آن موجب کندی رشد ، ضریب تبدیل نامناسب و افت قابلیت جوجه درآوری می شود. میزان مرگ و میر جنین در هفدهمین روز انکوباسیون به اوج می رسد. ممکن است میوتروفی ساق و خونریزی در غشای آلانتوئیس جنین نیز مشاهده شود. فرآورده های شیر و پروتئین های حیوانی ، منابع ویتامین B12 می باشند.

کولین کلراید
کمبود کولین کلراید موجب بروز اختلالی به نام پروزیس (Perosis) می شود که علایم آن عبارتند از تورم اطراف مفصل خرگوشی ، صاف شدن مفصل تیبیومتاتارسال ، خم شدگی متاتارسال و جداشدگی تاندون آشیل از کوندیل. در کبد طیوری که دچار کمبود کولین کلراید هستند، مقادیر زیادی چربی تجمع پیدا می کند. می توان برای جبران کمبود از مخمر ، روغن ماهی و کولین کراید سنتتیک استفاده کرد.

article2-7 article2-8
دانلود کتاب الکترونیکی (pdf) این مقاله
تهیه و تدوین : گروه علمی آویژه دارو
منبع : The Poultry Site; 07 July 2015